Trudy Dehue:’Wetenschap maakt de werkelijkheid’

Datum: 2 september 2014 Bron: Universtiteit voor Humanistiek
Trudy Dehue:’Wetenschap maakt de werkelijkheid’

Wetenschap maakt de werkelijkheid en mag zich daar meer van bewust zijn, vindt prof.dr. Trudy Dehue, hoogleraar Theorie en geschiedenis van de Psychologie van de Universiteit Groningen. Dehue was gastspreker tijdens de 25e Opening van het Academisch Jaar van de Universiteit voor Humanistiek op maandag 1 september.

Dehue was uitgenodigd door prof.dr. Evelien Tonkens, de nieuwe UvH-hoogleraar Burgerschap en Humanisering van Instituties en Organisaties. Zoals Dehue het zelf verwoordde in haar lezing: “We lijken heel verschillende vakgebieden te hebben. Ik onderzoek het verschijnsel wetenschap – met nadruk op de wetenschappen die mensen bestuderen. Tonkens stelt vragen over de inrichting van de samenleving en kaart aan dat instituties en organisaties de inzet van individuele talenten kunnen belemmeren. Toch zie ik in haar een geestverwant en in haar werk een bron van inspiratie. Want wetenschap is ook een institutie, en bovendien een buitengewoon invloedrijke institutie.”

Wetenschap bepaalt een goede samenleving

Dehue vervolgt: “Wetenschap bepaalt in sterke mate wat een goede samenleving moet heten en wat telt als een goed functionerend mens. Van belang is dat zij dat vaak doet zonder er expliciet over te zijn. Wetenschapsbeoefenaren en niet-wetenschapsbeoefenaren spreken nogal eens over onderzoek alsof dat de werkelijkheid reflecteert – mits het is uitgevoerd volgens de regels. Mijn vakgebied, het wetenschapsonderzoek, brengt daar tegenin dat die regels zelf niet neutraal zijn en dat wetenschappelijk onderzoek ook op andere manieren de realiteit eigenlijk eerder vorm geeft dan ontdekt.”

Zelfbeeld van de samenleving

In haar toespraak trekt Dehue parallellen met het onderzoek van Tonkens, die in haar boek ‘Mondige burgers, getemde professionals’ beschrijft hoe schijnbaar neutrale algemene standaarden, vaak ontleend aan de wetenschap, het werk van professionals sterk bemoeilijken. Ook gaat ze verder in op Tonkens’ observaties dat onze samenleving zich ontwikkelt in de richting van een meritocratie, waarin succes en falen steeds meer gezien worden als een eigen verdienste van mensen. Volgens Dehue is ook de biomedische wetenschap inmiddels een sterk verbond aangegaan met de neoliberale meritocratische politiek. Dat heeft grote gevolgen voor het zelfbeeld van veel mensen, de gezondheidszorg en de samenleving als geheel.

Het is goed als wetenschap én samenleving zich bewust zijn van deze ontwikkelingen. Wetenschap wordt ook vaak gedwongen te verhullen dat zij geen afspiegeling van de realiteit levert, aldus Dehue. Daarmee houden wetenschap en samenleving elkaar in een ondemocratische wurggreep. “Zo maakt wetenschap de werkelijkheid vóór anderen maar niet mét hen.”  

Meer informatie?

– Lees meer op de site van de Universiteit voor Humanistiek
– Lees meer op de site van het Humanistisch Verbond

Beeld: Foto: Trudy Dehue, Arnaud Mooij